Schermafbeelding 2020-08-11 om 12.12.51

Historisch portret: de Border Collie

In oude geschriften, documenten en boeken of op prenten en schilderijen is de geschiedenis van honden vastgelegd. En ook het werk dat ze doen. Meegaan op jacht, het drijven en hoeden van een kudde, het bewaken van huis en haard en het gezelschap houden van de mens. Elke maand gunt ONZE HOND de lezer een inkijkje in de rijke historie van een rashond. Deze maand: de Border Collie. 

Hoeden en drijven

Aan het einde van de 16de eeuw beschrijft Dr. John Caius in zijn Treatise on Englishe Dogges de werkstijl van de ‘shepherd’s dog’ en die doet in vrijwel alles denken aan die van de Border Collies. Met het zwaaien van een vuist en met het snerpende geluid van fluiten dirigeert de herder zijn hond naar die plaats waar hij de kudde hebben wil. Zijn veel hondenrassen in de loop van de eeuwen werkloos geworden, ook nu nog kan men in Engeland – vanaf de Borders tot de Hebriden – volop genieten van het drijven van grote schaapskudden door Border Collies. Van beneden naar boven, over de heuveltoppen en dan weer naar beneden, richting de boerderij. Een perpetuum mobile door de eeuwen heen…

Engelse kunstenaars

Vanaf het begin van de 19de eeuw bestaan er niet alleen de Border Collies, maar ook Schotse Collies, Highland Collies, Welsh Grey Sheep- dogs, Smithfield Sheepdogs, Welsh Hillman, Cumberland Sheepdogs, Dorset Blue’s, Welsh Black and Tan Sheepdogs, Bobtailed Sheepdogs, en nog veel meer. Uit een veelheid van types herdershonden, die vanaf het midden van de 19de eeuw in de grensstreek tussen Engeland en Schotland wordt gebruikt bij het drijven van vee, voornamelijk schapen, onderscheidt zich een type dat wij nu kennen als de Border Collie. De naam is afgeleid van de grensstreek – de Borders – en van een in onbruik geraakte naam van een schapenras met een zwarte kop en zwarte poten, dat coalleys of black-faced sheep wordt genoemd. Aldus de ‘Agricultural Dictionary’ uit 1743. De herdershonden die deze schapen drijven en hoeden zijn de coalleys-dogs of coally-dogs.

Smooth-coated Colley

Vanaf het midden van de 19de eeuw buitelen auteurs over elkaar heen als het om ‘hondenboeken’ gaat. Niet zomaar auteurs of zomaar boeken, maar gedegen beschrijvingen van de rassen, al moet worden gezegd dat men elkaar veelvuldig citeert, terwijl ook de illustraties soms dezelfde zijn. Wat wij nu zien als ‘oude plaatjes’ in ‘oude Engelse boeken’ zijn in werkelijkheid schilderijen en tekeningen van de beste Engelse kunstenaars uit die tijd. Dat geeft ons natuurgetrouwe beelden, niet alleen van de Border Collie, maar ook van andere schapendrijvers. Tussen 1830 en 1840 verschijnt de ‘Naturalist’s Library’, onder redactie van Sir William Jardine, met een afbeelding van The Shepherd or Sheepdog: driekleurige vacht, half- opgerichte oren en iets hoger op de benen dan vandaag de dag. Enige tientallen jaren later, in 1879, wordt de Border Collie beschreven in het boek ‘British Dogs’ van Hugh Dalziel met een tekening van een smooth-coated Colley er bij afgebeeld. In 1885 schrijft Thomas Bewick in zijn boek ‘A General History of Quadrupeds’ over de ‘the Shepherd’s Dog’: … Dit nuttige dier, altijd trouw aan zijn plicht, is de baas aan het hoofd van de kudde… en … in het noorden van Engeland worden zij Coally Dogs genoemd. Het lijkt erop dat dit ras nu in het noorden van Engeland en in Schotland bewaard is gebleven in zijn meest pure vorm.

Collie or Sheepdog

Een jaar later, 1886, verschijnt ‘The Dog’, door William Youatt. Twee kleine, weinig zeggende tekeningen ondersteunen zijn tekst. Het woord Collie komt er niet in voor en de tekeningen laten een Scotch Sheep-Dog en een English Sheep-Dog zien, waarbij de Engelse versie op een wolf lijkt. In 1894 schrijft Rawdon B. Lee zijn ‘Modern Dogs’, geïllustreerd met afbeeldingen van Arthur Wardle, een van Engelands beroemdste hondenschilders.

Lee vermeldt The English Club’s Standard en The Scottish Club’s Standard. De naam Coally Dogs lijkt nu te zijn verdwenen, want in Lee noemt het ras Collie or Sheep Dog. In 1895 tekent Ludwig Beckmann in zijn ‘Rassen des Hundes’ de … langhaariger Collie Champion Eclipse. Beckmann geeft aan dat deze Collie een schouderhoogte van 55 cm heeft. Tot rond 1860 blijft de Border Collie een pure werkhond; aan het einde van de 19de eeuw wordt het een min of meer populair ras, als de Border wordt gepresenteerd op de eerste officiële sheep dog trial in het Verenigd Koninkrijk, in 1873 in Bala, Wales. Fokkers hebben al snel in de
gaten dat ze kunnen selecteren op gewenste werk- en drijfeigenschappen, bepaalde vaardigheden, intelligentie, uithoudingsvermogen en een sterker ‘eye’. Met ‘eye’ wordt het indringende staren bedoeld, waarmee de Border Collie de schapen fixeert.

Stamvader

In 1860, op de tentoonstelling in Newcastle-on-Tyne, zijn klassen voor herdershonden opengesteld. Vijf inschrijvingen zijn er, onder de naam Scotch Sheepdog. Een eerste prijs voor een teef, die wordt omschreven als een pure scotch bitch. In 1871 komen er op de tentoonstelling van de Birmingham Dog Society twee Collie reuen: Old Mac en Old Cockie. Nu begint, met drie foklijnen, de eigenlijke (fok)geschiedenis van de Border Collie. Old Hemp (1893-1901), een drie- kleur reu, wordt nu gezien als stamvader van de huidige Border Collies. Hij is gefokt door Adam Telfer uit Northumberland en wordt beschreven als een intelligente, rustige hond. Hij weegt circa 20 kilo en zijn vacht is lang, glad en zwart- wit van kleur.

In 1906 wordt de International Sheep Dog Society (ISDS) opgericht, met als doel het bevorderen van de belangstelling in herdershonden. In dat jaar houdt de ISDS hun eerste sheep dog trial. Lang voordat het ras door The Kennel Club en de FCI wordt erkend worden werkende Borders in het ISDS-stamboek ingeschreven. De naam Border Collie lijkt bedacht te zijn door Mr J. Reidt, secretaris van de ISDS. Nummer 1 in het ISDS-stamboek wordt de teef Old Maid; Old Hemp krijgt nummer 6. Het voorvoegsel ‘Old’ heeft niets met de leeftijd te maken; het wordt gebruikt ter onderscheiding van gelijknamige Borders in een tijd waarin kennel- namen nog niet gebruikelijk zijn. In 1982 worden de eerste CC’s voor Border Collies uitgereikt op Crufts.

Sheep dog trial

In deze beperkte ruimte kan maar kort aandacht worden besteed aan de ontwikkeling van de Border Collie in Nederland. Als pionier moet Meta Posthumus Meyes-Granpré Molière worden genoemd. In 1977 – er zijn dan zo’n 100 Borders – wordt de Border Collie Club Nederland (BCCN) opgericht. Een jaar later volgt aansluiting bij de ISDS en erkenning door de Raad van Beheer; de honden kunnen dan worden ingeschreven in het Nederlands Honden Stamboek, zij het voorlopig in de G-0 bijlage. Net als in Engeland, is ook in ons land aanvankelijk een zekere aversie tegen het opstellen van een rasstandaard.

In 1978 wordt de eerste Sheepdog Trial georganiseerd, in 1985 gevolgd door het eerste Europees Kampioenschap en in 2000 vindt de eerste clubmatch van de BCCN plaats. Op het moment dat er rond de 400 Borders in Nederland zijn groeit het besef dat de honden moeten worden gecontroleerd op erfelijke afwijkingen, zoals oogaandoeningen en HD. Het eerste Nederlands Kampioenschap wordt behaald door Betty (1971), eigendom van Joe Kat, een grote naam in de wereld van de herdershonden. Eens per twee jaar wordt op Hemelvaartsdag een openlucht show voor herdershonden en veedrijverrassen georganiseerd die zijn naam draagt.

In de jaren tachtig start de onvermij- delijke discussie over ‘werkhonden’ versus ‘showhonden’. Ik besluit met een wijs citaat uit het magnifieke boek Oog voor Passie – Border Collies in de Lage Landen geschreven door Henk Verhoeven: Het is te hopen dat de werkers en de showers elkaar vinden, zo niet, dan elkaar met rust laten.

Maanlandschap

De Border Collie start zijn carrière als lid van een grote groep herdershonden, langharig, ruwharig, en gladharig en in een woud van kleuren en maten. De sterke punten van de Border Collie: super intelligent, trouw, leergierig, behendig, met een onuitputtelijke energie en een grote will to please, zijn meteen hun zwakke punten als huishond. Bij gebrek aan geestelijke en fysieke uitdagingen kan deze vriendelijke, trouwe en intelligente hond veran- deren in een neurotische, destructieve sloper in huis en de tuin veranderen in een maanlandschap. Een Border Collie verdient – nee móet – een uitlaatklep voor zijn tomeloze energie hebben. Gelukkig zijn er, behalve de trials schapen drijven, ook andere hondensporten waar- mee een Border zielsgelukkig kan zijn: agility, flyball, obedience, heelwork to music, en nog veel meer ‘schaapvervangende’ activiteiten.

Deel bericht

Share on facebook
Share on print
Share on email
Bekijk ook